Stop met diagnosticeren karaktertrekken!

Met huis-tuin-en-keuken-psychologie diagnosticeren van karaktertrekken lijkt vormen van een nationale hobby aan te nemen. Er is niets mis om iemand te omschrijven als introvert of dominant.  Onprofessioneel labelen met geestesziektes is op zijn zachts uitgedrukt niet zo fatsoenlijk gezien het sociale stigma dat erop rust. Is labelen niet gewoon een andere poging om je gelijk te halen en de ander het zwijgen op te leggen? 

Hoe heet dat ook weer? Juist: Gaslighting!

gratis-advies-narcismeFacebook, damestijdschriften en andere bronnen van onwetendheid

In de Sovjet Unie werden politieke tegenstanders monddood gemaakt door ze geestelijk gestoord te verklaren en op te sluiten in inrichtingen. Werkt uitstekend.

Als er één wetenschapsgebied op z’n kop staat, dan het is wel de psychologie. Onderzoeken blijken niet reproduceerbaar en gebruikte statistische methodes om onderzoeksbevindingen te staven, leiden tot foutieve conclusies.

Definities van menselijke gedrag zijn u eenmaal maar beperkt houdbaar. Geestesziektes als  imbeciel, hysterie en homoseksualiteit zijn verdwenen uit de DSM.

Een illustratief voorbeeld is de geestesziekte drapetomanie? Nooit van gehoord? Dit was volgens dokter Samuel Cartwright (1793-1863) een psychische aandoening die leidde tot vluchtgedrag van slaven. Deze dokter had nog aandoening ontdekt: Dysaethesia Aethiopica. Het ziekelijke gebrek geen werklust bij slaven. Tevens ontdekte hij een medicijn: zweepslagen.

Het hebben van vreemde of zelfs bizarre gedachten en is menselijk en -blijkens dit voorbeeld- niet voorbehouden aan lager opgeleiden.

Gaslighting wordt in de volkse psychologie in één adem genoemd met narcisme. Narcisten zijn eng, gevaarlijk. Blijf uit de buurt, ren zo hard als je kan voor je eigen geestelijke gezondheid. Niet willen helpen en al helemaal niet willen begrijpen.

Nu zie ik overal enge narcisten!

Er is niets mis met het  benoemen van menselijke gedragingen. Iemand doet bijvoorbeeld aardig. Dat wil niet zeggen dat die persoon aardig is.

Net zoals niet iedere gaslighter een intrinsiek slecht mens is.

Het kan je helpen om narcisme (of autisme, of…vul maar in) te zien als een concept. Met heel milde vormen aan de ene kant van het spectrum en zeer extreme aan de andere kant van het spectrum.

Maar met mensen etiketteren alsof het een huisgemaakt potje jam is,  verlies je de context van individueel menselijk gedrag in het grotere geheel van menselijk gedrag uit het oog.

Voordat je het weet ben je in de volgende val gelopen. Want de narcist is nog maar de beschaafdste gezel van Duistere Drietal.

 

 

 

 

Robert Fuller: de uitvinder van het tegengif voor “rankisme”

In het boek Somebodies and Nobodies maakte Robert Fuller een ragfijne analyse over hoe macht gebruikt en misbruikt wordt in het privé- en publieke domein. Problemen als rascisme, sexisme en leeftijdsdiscriminatie zijn slechts de oppervlakkige symptomen van het onderliggende probleem: rankisme.  Wat is de achtergrond van deze gedreven, inspirerende publicist en spreker?

Bazige tangOp basis van zijn eigen ervaringen in het niemandsland en iemandsland publiceerde Fuller in 2003 Somebodies and Nobodies. Overcoming the abuse of rank. Zijn invalshoek is origineel en oplossingsgericht: meestal wordt macht gezien als oorzaak van machtsmisbruik. Maar Fuller betoogt dat met macht op zich is niets mis. Met status ook niet. Het aan status gekoppelde machtsmisbruik houdt sociale ongelijkheid in stand en voedt, woede haat en tot politiek terrorisme.

Fuller (geboren 1936) promoveerde in de natuurkunde aan de prestigieuze universiteit van Princeton. Op slechts 33-jarige leeftijd werd hij hoofd van de universiteit van Oberlin.

De universiteit van waar?!

Oberlin, een nog geen 10.000 zielen tellend stadje in de staat Ohio.  De meeste Nederlanders zegt Oberlin waarschijnlijk niets. Maar de universiteit van Oberlin heeft een voortrekkersrol gespeeld bij de emancipatie zwarten en vrouwen in het hoger onderwijs. Al in 1837 -decennia voor Nederland slavernij afschafte- waren studenten van beide sexen en alle rassen welkom. Aletta Jacobs in moest nog aan haar academische opleiding beginnen toen in 1867 Mary Jane Patterson, de  eerste Afro-Amerikaanse vrouw in 1862 afstudeerde. In Oberlin.

Fuller werd in 1970 hoofd van deze progressieve universiteit. Het waren de nadagen van de turbulente jaren 60: opkomst jongerencultuur, Amerikaanse burgerrechtenbeweging en vrouwenemancipatie. Een functie die hij na 4 jaar opgaf omdat hij -naar eigen inzicht- zijn taak had volbracht.

Gedurende de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw zette Fuller zich in voor vrede en het bestrijden van honger. Hij kon een beroep doen op connecties. Als je als representant van een burgerbeweging een ontmoeting hebt met de president van de Verenigde Staten hebt, dan verkeer je niet in het niemandsland. Dan heb je veel bereikt. Je bent een iemand.

Tijdens de Koude Oorlog reisde Fuller naar de Sovjet Unie om door persoonlijk contact met sovjet wetenschappers, de verstandhouding tussen de supermachten te verbeteren en te bouwen aan een duurzame vrede. Na de Koude Oorlog hield zijn rol als burger-diplomaat op.

Terugkijkend op de verschillende functies en sociale rollen die hij in zijn carrière had vervuld, bekwam hem inzicht dat hij zowel de status van een iemand al die van een niemand had genoten. Door zijn  ervaringen in het Niemandsland definieerde hij het begrip “rankisme”. Hij schreef er in 2003 een boek over dat helaas niet in het Nederlands vertaald is.

Daarna volgden meer publicaties en ontpopte hij zich als voorvechter van de Dignity for all movement. Fuller publiceert regelmatig in de Huffington Post op Psychology Today.

Menselijke waardigheid is niet onderhandelbaar, dat is Fullers uitgangspunt. Niet onderhandelbaar in de liefde, niet op het werk, niet in vriendschappen, niet in instituties, niet in de politiek. Nergens.

Het boek Somebodies en Nobodies is al uit 2003. Vorige week is Donald Trump gekozen als president van de Verenigde Staten. Trumps achterban? Nobodies. “Noorden is Ohio van Nederland” citeerde het Dagblad van het Noorden Christenunie voorman Gert-Jan Segers gisteren. Gevoelens van onmacht, verwaarlozing bij de kiezer komen ergens vandaan. Fuller doet tenminste een poging de vinger op de zere plek te leggen en pleit voor alternatieven.

Oberlin, Ohio. Bolwerk van vooruitstrevendheid voor gelijke kansen.  Nog steeds. Een overgrote meerderheid in de gemeente Oberlin stemde in 2016 voor Hillary Clinton. 4575 tegen 412.

Bewerkt met gaslight: 10 signalen

Een langdurige gaslight-behandeling voelt als een mistige deken over je hoofd die belemmerd dat je helder kunt denken. Als je veel en langdurig aan gaslighting bent blootgesteld, voel je niets meer dan die mist…druk op je hoofd…angst en ongeloof. Je bent extra kwetsbaar als je je in een sociaal isolement zit en afhankelijk bent van de goede intenties van anderen. Mensen die je geloven, mensen die je steunen, mensen die weten dat het écht zo erg is. Lees verder Bewerkt met gaslight: 10 signalen

Stoppen met een giftige relatie?

Het is volslagen normale wens om begrepen, geliefd en gekoesterd te worden. Te mogen zijn wie je bent. Relaties werken niet altijd zo. Werkrelaties, relaties met partners, kinderen, ouders soms zelfs relatie met geloofsgenoten of therapeuten. Wanneer is voor je welbevinden beter om met een relatie te stoppen?

Je hebt deze website gevonden, je denkt dat er iets aan de hand is. Er is iets dat helemaal niet goed voelt. Maar misschien twijfel je zo aan jezelf, dat je zelfs betwijfeld of dit wel waar is. Of er echt iets niet klopt aan de relatie, of zie je het allemaal fout?

Neem dit gevoel serieus en bedenk of je de laatste tijd:

  • enorme drang voelt om aardig gevonden te worden. Je jezelf wegcijferd en alleen maar het goede van mensen ziet. Iedereen willen helpen: help-a-aholic gedrag.
  • je vermogens en verdiensten in twijfel trekt op alle fronten: “ik weet niets en ik kan niets”
  • je conflicten uit de weggaat. Je angstig en verschrikkelijk onzeker voelen in gezelschap van bepaalde mensen.

Je wordt bevattelijker voor de schadelijke gevolgen van gaslighting als je je in kwetsbare positie bevind: eenzaamheid, werkloosheid of de angst om verlaten, buitengesloten of gepest te worden door traumatische gebeurtenissen uit het verleden.

 

 

Gaslighters, zijn dat gewetenloze schurken?

Gaslighters moeten wel gewetensloze schurken zijn als de levens van onwetende slachtoffers verruïneren. Dat zou  je haast denken. Gaslighting wordt vaak in een adem genoemd met het Duistere Drietal: de narcist, machiavellist en de psychopaat. Zijn alle gaslighters intrinsiek verdorven mensen? Of maken we ons er allemaal wel eens schuldig aan?

Slechte intenties of overlevingsdrift?

Veel, heel veel populaire literatuur omschrijft gaslighting als een opzettelijke, bewust manipulatieve gedraging. Dit is niet altijd het geval. De meeste part-time gaslighters zijn geen monsters. Het zijn onze verwanten, partners, vrienden. En wees eerlijk: ben je er zeker van dat je je hele leven nog nooit iemand een gaslight-behandeling hebt gegeven?

Degene die we liefhebben moeten we niet als slechte mensen gaan zien: we hebben ze hard nodig. Ze zijn niet door en door slecht omdat ze op een momentje dat ze zich in hun statusbewustzijn tekort gedaan voelde, ons voor schut zetten of voorlogen.

Het is niet zwart-wit. Het is een glijdende schaal van zelfbescherming uit behoud van menselijke waardigheid tot totale gehoorzaamheid en onderdanigheid eisen.  Het vermogen van iemand om een empathisch gevoeld, welgemeend excuus voor fouten te maken, is hierbij de beste graadmeter!

Gaslighters beweren dat jij denkfouten maakt. Ze zien de splinter in het oog van de ander maar missen het bord gewapend beton dat ze zelf voor kun hoofd hebben. Gaslighters hebben vreemde overtuigingen. Overtuigingen die de slachtoffers niet delen en bizar lijken.

Drie bizarre overtuigingen van gaslighters:

  1. Mensen kan je controleren en behandelen als zijnde je bezit. Hier komt automatisch het begrip slavendrijver op borrelen. Bij leidinggevenden en werkgevers, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt kost het niet veel moeite deze denkfout in de praktijk toegepast te zien. Ook partners die menen een fundamenteel recht te hebben op seks met hun partner, leiden aan deze bizarre overtuiging.
  2. Het acceptabel vinden dat andermans beschrijving van gebeurtenissen vervangen wordt door de versie van de gaslighter. Neem de Zwarte-Pietendiscussie. Is het nu echt zo moeilijk om te zien dat de figuur zwarte piet een overblijfsel is van een rascistisch wereldbeeld? Of het Mathilda-effect: het verschijnsel dat in de wetenschap het werk van vrouwen genegeerd of toegeschreven wordt aan mannen. In families zie je vaak dat een lezing van de gebeurtenissen officieel is. De andere versie -waar de gaslighter minder rooskleurig naar voren komt- is een dwaalleer die bestreden moet worden.
  3. Bespreking van gedrag gaslighter is onacceptabel. De gaslighter probeert niet een onhebbelijkheidje  te verdoezelen omdat hij moe is of een slechte bui heeft. Nee. Het aangesproken worden op gedrag is wordt opgevat als een niet te tolereren aanval. De gaslighter wil niet gelijk van je krijgen, hij wil gelijk hebben. Je moet je overtuigend overgeven aan zijn gelijk. Agree to disagree? Onmogelijk. Je moet de wereld zien zoals de gaslighter hem ziet, de kleinste tekens van twijfel aan de juistheid van dat beeld, doet de gaslighter afgaan.

Het is niet moeilijk om te zien dat gaslighting als fenomeen een vorm van machtsmisbruik is. In de politiek, op het werk, binnen families, binnen relaties.

 

 

Gaslighting in de schijnwerpers

“Je bent gek”

“Je bent emotioneel”

“Je denkt teveel”

Klinkt dit je bekend in de oren? Dan heb je een gaslight-behandeling gekregen. Een achterbakse, lastig te identificeren vorm van manipulatie. 

De term gaslighting is ontleend aan het later verfilmde toneelstuk Gas Light uit 1938. In de milde vorm is het een manipulatieve communicatietechniek, in extreme vormen is het emotionele mishandeling waarbij in een haast onopmerkzaam langzaam tempo, het slachtoffer alle vertrouwen in eigen waarneming en oordeelsvorming verliest. De psychische klachten die hierdoor geleidelijk ontstaan kunnen leiden tot  foutieve diagnoses al paranoide-schizofrenie, bipolaire stoornis en depressie.

Gaslighting heeft de volgende vormen:

  • ontkennen dat iets tijdens het uitpraten van een meningsverschil gezegd is
  • emotioneel uitdagen door kwetsende opmerking, die voor de inhoud van de discussiepunt niet ter zake doet
  • invullen hoe iemand moet denken of zich moet voelen
  • verdraaien van informatie ten voordele van het argument van de dader

teveel-denkenVeel gebruikte gaslight-beweringen:

  • Dat zit in jouw hoofd
  • Dat is niet gebeurd
  • Dat heb ik niet gezegd
  • Ben je weer ongesteld ofzo?
  • Jouw emoties kloppen niet

Het is menselijk om dat je geen exacte herinnering hebt aan wat, in welke volgorde er allemaal gezegd is tijdens een verschil van menig. Ze werkt het menselijk brein nu eenmaal.

Gaslighting is echter het ontkennen van normoverschrijdend gedrag en krenkende opmerkingen en het slachtoffer beschuldigen van ‘overgevoeligheid’ of een psychisch diskwalificerend label. Dit is een moedwillige poging de perceptie van de realiteit te veranderen ten faveure van de gaslighter. Het gaat verder: het ondermijnen van je positie als zelfstandig, redelijk handelend en denkend mens. In het ergste geval wordt het slachtoffer totaal afhankelijk van de dader voor het duiden van zijn ervaringen.

Mensen die het goed met je voor hebben, je niet willen kwetsen, communiceren meningsverschillen of verschil in perceptie op een niet-gaslight manier:

  • Dat is jouw overtuiging maar ik ben het er intuïtief niet mee eens.
  • Ik heb geen herinnering aan dat voorval.
  • Ik bedoelde het niet zo

De crux zit ‘em hierin:

Het is niet dat de gaslighter echt geloofd dat hij of zij iets niet gezegd of gedaan heeft

de gaslighter voelt  de behoefte de gaslightee te disorienteren, bekritiseren, ondermijnen, en eisen dat de gaslightee zijn eigen geloofwaardigheid in twijfel trekt om afwijzing, buitensluiting en verlaten worden te voorkomen.

 De gaslighter eist gehoorzaamheid van de gaslightee aan zijn lezing van de werkelijkheid. Op het niveau van de politiek noemde Aldous Huxley het Newsspeak. In ongelijkwaardige relaties,  ouder en kind, baas en ondergeschikte, bestuur en burger maar ook in ongelijkwaardige liefdesrelaties, duikt dit fenomeen dagelijks op.

Als je gezond verstand in twijfel wordt getrokken en je je menselijke waardigheid moet verdedigen, dan is er iets ernstig mis. Als al je  zelfvertrouwen verdampt zodra je je beklaagt over reële onheuse bejegening, vraag je dan af of je een gaslight-behandeling ondergaat.

Wil weten waar deze behoefte bij gaslighters vandaan komt?

Wil je weten hoe je je tegen gaslighting kunt wapenen?

Wil je weten hoe je kunt herstellen van machtsmisbruik in relaties?